Klinik Psikolog Kevser Baysal • 5 Ocak 2021 • 7 dakikada okunabilir

Ergenlik Döneminde Yaşanan Psikolojik Değişimler

Psikolojik gelişim; büyüme ve gelişmenin tamamlanması sonucu, davranış ve bilişsel evrelerde meydana gelen zihinsel ve ruhsal durumları kapsar. Ergenlikte psikolojik gelişimi alt başlıklara ayırdığımızda; bilişsel, kişilik ve ahlak gelişimini incelemek mümkündür. 

Ergenlik_doneminde_yasanan_psikolojik_degisimler

Bilişsel Gelişim

Bilişsel gelişim; kişide tahminde bulunma, düşünme, hafıza ve dilde ki gelişim ve değişimlerden oluşur. Kritik noktalardan, ergenin ortaya koyduğu kısa süreli davranış değişikliklerinin olmasını gereken gelişimden ayırt etmek gerekir. Yaşın etkisiyle meydana gelen ve tavır ve tutumlara etki eden kalıcı farklılıklar gelişimin temelini atar. Şöyle ki; öğrenme içerikli farklılıklar daha da temeli sağlam gelişim özelliklerini oluşturup bilişsel alana doğrudan etki eder.

Ergenlik döneminde ki bilişsel farklılıklar soyutlama becerisini geliştirmektedir. Geleceği planlama, daha önce hiç düşünmediği tutum ve davranışları değerlendirme, benliklerini kendi fikirlerinin nesnesi olarak tanımlama ergende görülebilecek soyut becerinin niteliğidir. Bu farklılıkların ego da yer alan benmerkezciliğin benzeri bir şeklini yansıttığı saptanmıştır. Ergenlerin bir tiyatro sahnesinde ki gibi performans sergilediği, tutum ve davranışlarını gözlemleyen hayali seyircilerin varlığını varsayarak bu çerçevede davranış sergilerler. Diğer bireylerin fikirlerini, kendilerine aktarılmış şekilde benimseyip içselleştirirler.

Ergenlik evresinde 11 yaşın beraberinde getirdiği soyut düşünce ile birlikte ergen olan kişilerin erişkinliğe, davranış yapılarına ve kişilik gelişimlerine adım attıkları aynı zamanda da ahlaki davranış ve düşüncelerin ön plana çıktığı, benlik algılarında ki ana değişikliklerin ergen benmerkezciliğinin olduğu ve bu dönemde meydana geldiği saptanmıştır. Ergen benmerkezciliğin etkisi olarak kendi düşüncelerinin çok önemli olduğunu benimsemesi ve topluma karışması sonucu var olan düşünceleriyle diğer bireylerin fikirleri içerisinde ki farklılaşma çabası karışıklığa sebep olur. Diğer bir ayrıntı da ergen, soyut düşünceler döneminde kendisine ait olan fikirlerin sadece bir bakış açısı olduğunu düşünmekle kalmaz, var olan gerçeğin de gerçekleşme ihtimalinin farklı olduğunu yordar. Ergenlik evresinde var olan sınırlar kendini göstermiş olur. Bu bilgiler doğrultusunda ise ergen egosantrizmin temellerinden olan sınır konusu, soyut düşünce ile birlikte azalmış olur.

Ergenlikte bilişsel çerçeveler içerisinde ki bir farklılık ise, dikkat becerisinin gelişmiş olması, algıda seçiciliği daha iyi kavramış olma durumudur. Dikkat odaklı olan bu gelişim, dikkatin var olduğu alanlarda ise oldukça etkisini göstermektedir. Bunlar; dikkat toplaşımı, okuduğunu anlama, problem çözme odaklanma gibi yetenekleri içerir. Bilişsel gelişimin varlığıyla birlikte diğer birey ve durumlara ilişkin değişim, diğerlerine yönelik duygu ve inançları değerlendirme de fazlalaşma veya yargı sürecinde artış gözlemlenir

Kişilik Gelişim

Ergenlik döneminde ergen ortalama olarak 11-22 yaşları kapsamasıyla, 22-23 yaşın sonunda da kimliğini netleştirmiş olması gerekir. Kişilik oluşumunda, ergenlik döneminde oluşan farklılıklar, toplum ile birlikteliği, içe dönük çatışmaları çözme hali var olan çatışmaları çözüme kavuşturmak için oluşturduğu savunma mekanizmaları gelişiminde etkilidir.

Ergenlik döneminde ki gelişim süreçleri beş temel taştan oluşur ve kendi içerisinde çokça önemlidir; kimlik, yakınlık, özerklik, cinsellik ve başarı. Psikososyal gelişimin altında olan bu noktalar insanın doğası gereği hem psikolojik hem de toplumsal konulara değinmektedir. Psikososyal gelişimin içerisinde olan kişilik evre evre değişime uğrar ve kişiliği meydana getiren unsurlar bir bütün olarak birbirinde etki bırakır. Fakat bireyin benliğiyle ilgili farkındalıklar ve değişimler, yaşamın devamında farklılıklara uğramasına rağmen kişiliğin temelinde ergenlik döneminin büyük etkisi vardır.

Ergenlerin çokça düşündüğü ben kimim sorusu hayatlarını anlama, var etme ve biçimlendirme açısından çokça önemlilik arz eden bir sorudur. Kimlik gelişimi bazı ergenlerde rahat bir şekilde ilerleme kaydetse de bazı ergenlerde ise kimlik bunalımı haline gelmektedir. Bu durum sarsıcı, yıkıcı, sancılı bir sürece neden olacağını belirtmiştir. Kimlik karmaşasının meydana gelmesinde birçok etken vardır. Bunlar; benlik saygısı, patolojik problemlerin varlığı, cinsiyet farklılığıdır.

Ergenlik dönemi süreci gelişim süreci içerisinde olan çocuk için zorlu bir aşamadır. Uzun süren yaşam süreci sonrasında çocuğun hayatı dengeli davranışlar içerisindeyken çocuk aniden dengesiz ve düzensiz olan ergenlik dönemine girer. Ergenlerde bu değişim içerisinde olan duygusal ruh hali nedeni, ana olan gereksinmenin gerçekleştirilmemesi, yeterli doygunluk sağlanamamasıdır. Ayrıca ergen kendini ifade etmek için çaba harcar. İhtiyaçlar çerçevesinde gereksinmeleri karşılandığı halde ergen mutlu olur. Gereksinimlere yanıt verilmediğinde veya karşılanmadığında ergen endişelenir ve farklı veya dengesiz davranışlar içerisine bürünebilir.

Ahlak Gelişim

Ahlak; kişinin doğru ile yanlış arasında ki farkındalığı, sebep ilkeler ve değerlerin tamamı olarak tanımlanır. Genel bir düşünceye göre ahlak gelişimi bilişsel ve sosyal gelişimi kapsayan bir gelişim süreci olarak bilinir. Fakat diğer bir görüş de sosyal gelişimin içerisinde ahlak gelişiminin olduğudur.

Ahlaki gelişim, ergenlik evresinde değer özerkliğine yönelik çıkarımların olduğu gelişimdir. Burada düşünsel beceriler ön plandadır. Bazı sorulara cevap bulunması için çaba harcar. Bu sorular ise; “Bireyler ahlaki düşüncelere yönelik ne gibi fikirlere sahip olurlar? Ahlaki yargı sürecinin olduğu konularda nasıl tutum ve davranışlar sergilenir?” şeklindedir. Diğer yardıma ihtiyacı olan bireylere yardım etme durumu da bununla alakalıdır. Ergenlerin toplum içerisinde var olmaları ve içselleştirmeleri sonra ki yaşam evrelerinde daha konforlu bir hayata sahip olabilmeleri için ahlaki değer edinebilmeleri özellikle ergenlik dönemi altında önemli bir süreci kapsar.

Ahlaki gelişim araştırmalarında temel olan kavramın ahlaki ikilemler ve fikirlerde meydana gelen düşünce karmaşıklığı olduğu belirtilmiştir. Yapılan deney ve araştırmalar sonrasında on altı ve yirmi beş yaş arasında ki deneklerle yapılan gözlemler sonucunda bu kişilerde ahlaki çerçeveler içerisinde keskin iniş ve çıkışları saptandığı, toplum içerisinde olan kuralların doğru ve yanlış olarak değerlendirilme sürecinden geçtiği ve aynı zamanda da kendi içselleştirmeleriyle birlikte kendi ahlaki ilkelerine göre potansiyel ahlak anlayışlarını var ettikleri belirtilmiştir.


Not: Bu içerik yalnızca bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır ve terapi sürecinin yerini kesinlikle tutmaz. Psikolojik durumunuzu yönetme süreciniz yorucu ve zor geçiyor ise lütfen profesyonel yardım almayı hedefleyin. 

Kaynakça: 
ELKİND, DAVİD (1987). “Ergenlikte ben – merkezlilik”. Çeviren: Meral Çileli.(Editör: Bekir Onur). Ergenlik Psikolojisi Ankara: Hacettepe – Taş Kitapçılık. ss. 189 – 197  
BÜHLER, C. SPİEGEL, K. THOMAS, K. (1987a). “Ergenlik dönemine toplu bakış”. (Editör: Bekir Onur). Çeviren: Sezen Zeytinoğlu. Ergenlik Psikolojisi Ankara: Hacettepe-Taş Kitapçılık, ss.87-104  
CAN, GÜRHAN (2004). “Kişilik Gelişimi (Psikososyal Ve Ahlak Gelişimi)”. (Edt. Binnur Yeşilyaprak). Gelişim Ve Öğrenme Psikolojisi. Ankara: Pegem A Yayıncılık, ss. 113-144